Ineke Lautenbach

Om te lezen en te luisteren

Spreuken

Vroeger hing in de slaapkamer van mijn ouders een ingelijste spreuk aan de muur. De spreuk kwam uit het bijbelboek Spreuken, het was hun trouwtekst: “Ken Hem in alle uwe wegen, en Hij zal uwe paden recht maken”. In 1954 werd blijkbaar nog volop gebruik gemaakt van de statenvertaling, hoewel de NBG van 1951 is. Spreuken 3:6 luidt in de NBV: “Denk aan hem bij alles wat je doet, dan baant hij voor jou de weg.” Die formulering is zo anders dat ik de spreuk tijdens het lezen niet herkende. Ik heb via Bijbel Online (te vinden op de website van het NBG) de tekst zoals ik die kende in de statenvertaling en in de NBG 1951 gezocht. Pas na modernisering (uw in plaats van uwe) vond ik Spreuken 3:6 en kon ik de formulering in de NBV vinden.
Het is wel een spreuk waar je mee op weg kunt gaan. Ook al zit er voor mijn gevoel iets te veel een oorzakelijk verband in: als je je best doet zorgt God dat alles goed komt. In de evangelische beweging kom je die houding veel tegen: laat Jezus wonen in je hart en alles is in orde. Ik vind dat iets te gemakkelijk. Alsof je er zelf verder niets aan hoeft te doen. Alsof er geen eigen verantwoordelijke bestaat. Alsof je niet van alles kan overkomen, ook al geloof je nog zo oprecht. Alsof er geen domme pech bestaat. Ik neem het niet zo letterlijk. Maar ik denk wel dat het je goed zal gaan als je je openstelt voor de Eeuwige. Goed in geestelijke, emotionele zin: je zult uiteindelijk altijd rust vinden als je je ervan bewust bent dat de Eeuwige naast je loopt.

Wel een beetje een raar boek, Spreuken. Ik heb een hekel aan het te pas en te onpas strooien met bijbelteksten. Ze worden dan totaal uit hun verband gerukt en krijgen daardoor vaak een heel andere lading dan wanneer je ze gewoon als onderdeel van de hele tekst leest. Maar uit Spreuken kun je naar hartelust citeren. Ieder setje van twee regels staat vrijwel op zichzelf. De meeste spreuken bevatten een algemeen geldige levenswijsheid. Een deel is gedateerd. De spreuken zijn immers zo’n drieduizend jaar oud. Ze zijn afkomstig uit een agrarische samenleving. De verhoudingen tussen arm en rijk en tussen mannen en vrouwen waren totaal anders dan we nu gewend zijn. Op misdrijven stonden vaak fysiek zware straffen. Slaan was een gewaardeerd onderdeel van de opvoeding. De meest extreme uitspraak is te vinden in Spreuken 19:18: “Tuchtig je zoon, dan is er hoop, zorg ervoor dat hij niet sterft.” Dat brengen de meeste mensen gelukkig niet meer in de praktijk.

Andere, de meeste, spreuken zijn onverkort geldig. Het is prettig om af en toe door Spreuken te bladeren. Hier en daar een tekst te lezen. De boodschap te laten doordringen. Zo kom je opeens iets tegen waar je op dat moment mee verder kunt. Wat een rijkdom. Een boek om onder handbereik te hebben.